Samsun Dil ve Konuşma Terapisi

Ses Bozuklukları

Normal ses nedir?

Normal ses kişinin ses kalitesinin, perdesinin ve şiddetinin benzer yaş, cinsiyet, kültürel geçmiş ve coğrafik yerleşimdeki bireylere göre benzer ve iletişimine uygun sestir.

Ses nasıl üretilir?
Halk arasında “Adem elması” diye adlandırılan yapı gırtlağın ön kısmıdır. Ses telleri adem elmasından geriye doğru uzanır. Soluk verirken ciğerlerimizden gırtlağa doğru hava akışı olur. Bu hava ses tellerimiz arasından geçer. Bu akış sırasında ses tellerimizi kapatırsak, ses tellerimiz titreşir ve ses üretilir.

Ses bozukluğu nedir ve türleri nelerdir?

Ses kalitesi, perdesi ve yüksekliği bir bireyin yaşına, cinsiyetine, kültürel geçmişine veya coğrafi konumuna göre farklılık gösterdiğinde veya uygun olmadığında bir ses bozukluğu ortaya çıkar.

ASHA, Ses bozukluklarını temelde organik ve fonksiyonel ses bozuklukları şeklinde sınıflamaktadır:

Organik: Solunum, larengeal veya ses yolu mekanizmalarındaki değişikliklerden kaynaklanan organik-fiziksel ses bozukluklarıdır. Organik ses bozukluklarını da yapısal ve nörojenik olarak 2’ye ayırmak mümkündür:

Yapısal Ses Bozuklukları: Ses mekanizmasındaki fiziksel değişikliklerden kaynaklanan yapısal-organik ses bozukluklarıdır. Örneğin:

Ses kıvrımı dokularındaki değişiklikler (örn. ödem, vokal fold nodülleri, vokal fold polipleri, kist, sulcus vocalis, granülom) ve/veya
Yaşlanmaya bağlı olarak larenkste meydana gelen yapısal değişiklikler.

Nörojenik Ses Bozuklukları: Gırtlağın merkezi veya periferik sinir sistemi innervasyonu ile ilgili sorunlardan kaynaklanan ve ses mekanizmasının işleyişini etkileyen ses bozukluklarıdır. Örneğin:

Vokal tremor
Spazmodik disfoni veya
Ses teli felci

Fonksiyonel: Ses üretim mekanizmasında yapısal bir sorun olmaksızın işlevsel sorunlardan kaynaklı görülen ses bozukluklarıdır. Bu türden ses bozukluklarında ses üretim mekanizması genellikle etkili ve doğru bir şekilde kullanılmamaktadır. Fonksiyonel ses bozuklukları şöyle örneklenebilir.

Vokal yorgunluk
Kas gerilim disfonisi veya afoni
Diplofoni veya
Ventriküler fonasyon (ASHA, 2025).

Ses bozuklukları ayrıca Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklarda, ergenlik sonrasında tiz ses şeklinde (mutasyonel falsetto-puberfoni, juvenile ses), larenjektomi sonrasında, baş-boyun bölgesi ameliyatlarından (örn. tiroid cerrahisi) sonra görülebilir. Ayrıca psikojenik durumlarda, reflü, kronik öksürük, paradoksal vokal fold hareket hastalığı gibi durumlarda da yine ses bozuklukları görülebilir.

Ses bozukluklarının görüldüğü bir diğer durum da cinsiyet uyum sürecidir. Transgender bireylerde görülen ses bozuklukları ve cinsiyet onaylayıcı ses terapisi süreci de ses bozuklukları çatısı altında incelenebilmektedir.

Ses bozukluğuna yol açan faktörler nelerdir?

Ses üretim mekanizmasını etkileyecek, ses bozukluğuna neden olacak faktörler çok çeşitlidir. Ses suiistimal eden konuşma alışkanlıkları (yüksek sesle konuşmak, bağırmak, sık sık boğaz temizlemek vb.), tıbbi sebepler (gırtlağın alınması, tiroid ameliyati, entübasyon, kalp ameliyatı vb.), kronik hastalıklar (solunum problemleri, hormonal sorunlar, mide sorunları, alerji vb.), alışkanlıklar (alkol, sigara tüketimi) ya da nörolojik bozukluklar ses bozukluklarının en önemli nedenleridir.

Ses bozukluklarının tedavisi/terapisi mümkün müdür?

Ses bozukluğu yaşandığında öncelikle hekim muayenesi gerekmektedir. Hekim, size tanıda yardımcı olacaktır ve tıbbi tedavi gerektiğinde uygulayacaktır. Ses terapisi gerektiğinde sizi bir dil ve konuşma terapistine yönlendirecektir; çünkü terapi gerektiren ses hastalıklarının rehabilitasyonu dil ve konuşma terapistleri tarafından yapılan ses terapisi ile mümkündür.

Ses terapisi nedir?

Hastalara ses sistemlerini kullanarak mümkün olan en iyi sesi nasıl üreteceklerini ve seslerini korumayı öğretmeyi amaçlayan ve ses üretim fizyolojisinin dengesini teşvik eden, nefes koordinasyonuna yardım eden, ses üretimi ve ses tellerinin sağlığı için gerekli uygun perde, yükseklik ve ses kalitesini sağlamaya yönelik egzersizleri içeren bir programdır. Mevcut ses bozukluğunun rehabilitasyonuna odaklanır. Sese zarar verecek çevresel etkilerin ve davranışların azaltılması ya da yok edilmesi ile sesin sağlıklı kalması için gerekli kullanım ve bakımın sağlanması için rehabilitasyon programının bir parçası olarak koruyucu bir yaklaşımdır. Hastalığa ve semptomlarına göre uygulanan terapi teknikleri değişiklik göstermektedir.

'DA Ses Bozuklukları Ünitesinde Sunulan Hizmetler

Ses bozukluğu olan bireyler ’a başvurduğunda Uzman Dil ve Konuşma Terapistleri tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirmede:

Hasta öyküsü alınır
Ses objektif olarak şu açılardan değerlendirilir:

- Akustik Analiz ( bünyesindeki Phonanium Clinical Voice Lab ve CSL cihazlarıyla spektral ve kepstral analizler yapılır)

- Aerodinamik Analiz (PAS cihazı kullanılarak hava akımı, vital kapasite gibi değerlendirmeler yapılır, ayrıca maksimum fonasyon süresi s/z oranı gibi aerodinamik değerlendirmeler yapılır)

Gerektiğinde ses tellerinin görüntülemesi videolaringostroboskopi (VLS) ile yapılır.
Terapist hastanın sesini subjektif olarak GRBAS ve CAPE-V gibi ölçekler ile değerlendirir,
Ses bozukluğu olan birey de kendi sesini Ses Handikap İndeksi, Sesle İlgili Yaşam Kalitesi Ölçeği gibi bazı ölçeklerle değerlendirir.

Değerlendirme süreci sona erdiğinde terapist ses bozukluğu olan bireyin terapi ihtiyacını belirler, önerilerde bulunur ve terapi programını hazırlar. Ses terapisi süreci bireye özgüdür ve bu süreçte bireyselleşmiş terapi programı uygulanır. ’da uygulanan ses terapisi yöntemleri bireyin ihtiyacına uygun ve kanıt temelli ses terapisi (Örn. Yarı-tıkalı ses yolu egzersizleri, LSVT vb.) yöntemlerinden ve egzersizlerinden oluşmaktadır.