Normal Yutma Nedir?

Normal yutma, ağız, yutak (farenks) ve yemek borusunda (özofagus) yer alan yapı ve kasların uyumlu çalışması sayesinde, gıdaların(bolusun) akciğerlere kaçmadan güvenli ve verimli biçimde mideye taşınması sürecidir.

Yutma Bozukluğu Nedir?

Yutma bozukluğu, ağız, yutak veya yemek borusunda bulunan yapısal ve/veya işlevsel sorunlar nedeniyle yutmanın zorlaşmasıdır. Ara sıra görülen yutma güçlükleri (örneğin farenjit sonrası boğazdaki şişliğe bağlı yutma güçlüğü, büyük lokmaların hızlı yenmesi sonucu kısa süreli takılma hissi) genellikle endişe oluşturmaz; ancak ağrı, takılma hissi, öksürük ya da boğulma hissi gibi belirtilerle süregelen yutma güçlüğü ciddi bir duruma işaret eder ve değerlendirme ile müdahale gerektirir. Müdahale edilmediğinde kilo kaybı, yetersiz beslenme ve susuz kalma, yiyecek-sıvının akciğere kaçmasına bağlı zatürre ve kronik akciğer sorunları, boğulma riski ve hatta ölüm riski ortaya çıkabilir. Hastalarda yemekten keyif almama, utanma ve sosyal ortamlardan geri çekilme görülebilir; hasta ve ailesi için bakım yükü ile maliyet artabilir ve yaşam tarzında değişiklikler gerekebilir.

Yutma Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Yutma Bozukluğu yaşayan kişilerde; uzamış çiğneme ve yutma süresi, besinlerin ağızdan dökülmesi, yutma sırasında ağrı, yutarken çok fazla çaba göstermek, boğazda takılma hissi, yeme içme esnasında/sonrasında öksürme, morarma, ses kısıklığı, yeme içme sonrası ıslak ses, açıklanamayan kilo kayıpları, akciğer enfeksiyonları görülebilir. Ancak bu bulgular her zaman tek başına anlamlı olmayabilir bu sebeple bir DKT tarafından etiyolojileri ile değerlendirilmelidir.

Yutma Bozukluğu Sebepleri Nelerdir?

Yutma Bozukluğu farklı nedenlerden ortaya çıkabilir. Doğumla birlikte başlayabileceği gibi daha sonradan da ortaya çıkabilir. Özellikle yaşla beraber görülmesi de artar. Yutma bozukluğu;

• inme, Parkinson, motor nöron hastalıkları (örn. ALS), serebral palsi gibi nörolojik,
• trakeözofageal fistül, özofagus halka ve webleri, travma gibi mekanik,
• globus (boğazda yumru) hissi, travmatik deneyim sonrası yutm korkusu gibi psikojenik,
• baş boyun radyoterapi sonrası dokularda sertleşme (fibrosiz), uzun süreli entübasyon, cerrahi işlemler ve ilaçların yan etkileri gibi iatrojenik sebeplere bağlı olarak gruplanabilir.

Yutma Bozukluklarında Tedavi/Terapi Seçenekleri Nelerdir?

Yutma bozukluklarının müdahalesi multidisipliner bir ekip yaklaşımını gerektirir. Bu ekipte dil ve konuşma terapistleri, nöroloji uzmanı, gastroenteroloji uzmanı, kulak burun boğaz (KBB) uzmanı, radyoloji uzmanı, diyetisyen, hemşire gibi uzmanlar yer alır. Hekimler, gerekli durumlarda cerrahi girişimler gerçekleştirir ve medikal tedaviler uygular. Bu tedaviler arasında ilaç tedavileri, botoks uygulamaları ve cerrahi operasyonlar bulunur. Diyetisyenler beslenme planının bireyin enerji, protein ve sıvı gereksinimlerine uygun şekilde düzenlenmesini sağlar. Dil ve konuşma terapistleri ise özellikle yutma terapisi, besin modifikasyonları ve güvenli beslenme stratejilerinin uygulanması alanlarında sürecin aktif bir parçasıdır. Dil ve Konuşma Terapistlerinin uyguladığı müdahale teknikleri şunlardır:

• Telafi edici teknikler (Bozukluğu düzeltmez ancak güvenli yutmaya yardımcı olur)
• Rehabilitatif Egzersizler (Beceri, kuvvet ve koordinasyonu geliştirir)
• Duyusal Uyarımlar
• Diyet modifikasyonları
• Alternatif beslenme yöntemleri

Yutma Terapisi Nedir?

Yutma terapisinin temel hedefi, hastanın günlük kalori ve sıvı gereksinimini güvenli biçimde karşılamasını sağlamak ve mümkünse ağızdan beslenmeyi yeniden ve güvenle sürdürebilmektir. Ayrıntılı değerlendirme sonrasında kişiye özel bir plan hazırlanır. Bu plan; yutmayı sağlayan kasların güçlenmesi ve daha iyi koordine çalışması, yutma refleksinin uygun biçimde tetiklenmesi ve beslenme sırasında güvenliğin artırılması için yapılandırılır.

Terapinin ilk adımı genellikle besin modifikasyonu ve postürü düzenlemektir. Bazı hastalarda içeceklerin kıvamını arttırmak, lokmaları küçültmek ve yeme hızını yavaşlatmak daha güvenli olur. Dik oturmak, çeneyi çok geriye atmamak, küçük lokma ve yudumlar almak, lokmalar arasında kısa nefes molaları vermek ve sakin bir ortamda yemek güvenliği artırır. Ayrıca yeme içme esnasında dikkat dağıtıcı çevresel uyaranları (televizyon izlemek, yemek yerken sohbet etmek) sınırlamak olumlu sonuçlar verir. Yemekten sonra en az 30 dakika dik kalmak yararlıdır. Kıvam değişikliği her zaman riski tamamen ortadan kaldırmaz, bu nedenle genellikle egzersizlerle süreç desteklenir.

Uygun hastalarda yutma manevraları ve egzersizleriyle birlikte terapi süreci yönetilir. Bu uygulamalar ağız ve yutak yapılarını daha etkili çalıştırmayı ve havayolunu korumayı hedefler; terapist gözetiminde adım adım öğrenilir. Manevralarla anlık olarak güvenli yutmayı sağlamak, egzersizlerle kalıcı iyileşmeler hedeflenir. Ayrıca duyusal stimülasyon ile yutma refleksinin tetiklenmesine yardımcı olmak ve orofarengeal duyusal girdiyi arttırmak hedeflenir.

Gerekli durumlarda nöromüsküler elektrik stimülasyonu (NMES) da terapi programına eklenebilir. NMES, cilt üzerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla özellikle suprahyoid kas gruplarına düşük voltajlı elektrik akımları vererek bu kasların kasılmasını destekler. Geleneksel yutma terapisiyle birlikte uygulandığında daha iyi sonuçlar almaya yardımcı olur.

Pediatrik Beslenme Bozuklukları Nedir?

Pediatrik Beslenme Bozukluğu (PBB), yaşa uygun olmayan ve medikal, beslenme becerisi ve/veya psikososyal işlev bozukluğuyla ilişkilendirilen oral alımı tanımlar. Sınırlı besin çeşidi, kıvam reddi, belirli tat veya görünüşe aşırı duyarlılık, ağızda besin farkındalığı eksikliği, yaşına uygun olmayan çiğneme becerileri, yemek zamanı yaşanan stres, yeme esnasında öğürme gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Bu bozukluk; emme, çiğneme, yutma, besin kabulü veya beslenme davranışları ile ilgili güçlükleri kapsar.

Pediatrik beslenme bozukluklarının müdahalesi de multidisipliner bir ekip yaklaşımı gerektirir ve sürece dil ve konuşma terapistleri aktif olarak katılır. Gerekli durumlarda diğer uzmanlarla iş birliği yapar. Müdahale öncesinde ayrıntılı tıbbi öykü, beslenme geçmişi, büyüme-gelişim verileri ve aileden alınan bilgiler ışığında kapsamlı bir değerlendirme yapılır.

Dil ve konuşma terapistleri, özellikle oral-motor becerilerin geliştirilmesi, yutma güvenliğinin artırılması, besin ve doku çeşitliliğinin genişletilmesi ve olumsuz beslenme davranışlarının azaltılması üzerine çalışır. Terapi sürecinde uygun pozisyonlama, besin modifikasyonu, duyusal uyarım teknikleri ve aşamalı besin tanıtımı gibi yöntemler kullanılır. Gerekirse duyusal hassasiyetin azaltılmasına, oral-motor kuvvetin artırılmasına veya güvenli yutmanın sağlanmasına yönelik egzersizler uygulanır. Tüm bu süreçte ailenin aktif katılımı kritik önemdedir. Ebeveynlere, ev ortamında uygulanabilecek güvenli beslenme stratejileri, uygun pozisyonlama teknikleri, besin dokusu ve kıvamı düzenlemeleri, yeme hızı ve porsiyon kontrolü gibi konularda ayrıntılı eğitim verilir. Aile, terapistin belirlediği hedefler doğrultusunda evde düzenli uygulamalar yaparak terapinin etkinliğini artırır. Terapist ile aile arasındaki iş birliği, çocuğun terapi sürecine uyumunu kolaylaştırır, kazanımların günlük yaşama aktarılmasını sağlar ve uzun vadeli başarıyı destekler.

Kliniğimizde’da Yutma Bozuklukları Ünitesinde Sunulan Hizmetler

Yutma bozukluğu olan bireyler Kliniğimizde’a başvurduğunda Uzman Dil ve Konuşma Terapistleri tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirmede:

• Hasta öyküsü alınır
• Klinik yutma değerlendirmesi ve oral motor değerlendirme yapılır
• Oral denemeler yapılır
• Gerektiğinde ağız ve yutak yapıları ile işlevlerinin görüntülemesi amacıyla aletsel değerlendirme aracı olarak fiberoptik endoskopik yutma çalışması (FEYÇ/FEES) gerçekleştirilir.

Değerlendirme süreci tamamlandığında, terapist yutma bozukluğu olan bireyin terapi gereksinimlerini belirler, uygun önerilerde bulunur ve kişiye özel bir terapi programı planlar. Yutma terapisi tamamen bireye özgüdür; bu süreçte kişiselleştirilmiş yöntemler uygulanır. Kliniğimizde’da yürütülen yutma terapileri, bireyin ihtiyaçlarına uygun olarak seçilmiş ve bilimsel kanıtlarla desteklenen tekniklerden ve çeşitli egzersizlerden oluşur.

Kliniğimizde’da yutma terapisinde gerek durumuna göre;

• Postürel düzenlemeler,
• Oral motor egzersizler
• Rehabilitatif yutma egzersizleri
• Telafi ediici yutma manevraları
• Besin kıvamında düzenlemeler
• Duyusal uyarımlar
• Nöromuskuler Elektrik Stimülasyonu (NMES)
• sEMG (Yüzeysel Elektromiyografi)
• IOPI (Dil ve dudak kaslarının gücünü ve enduransını ölmeye yarar) teknikleri kullanılmaktadır.