Dil Gelişimi Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Dil gelişimi hakkında bilgilenmek için bu yazımızı dikkatlice okuyabilirsiniz.

Dil; düşünce ve iletişim amacıyla üzerinde uzlaşılmış, geleneksel özellik kazanmış, dinamik ve karmaşık bir semboller-simgeler sistemidir.

Bu tanımı açıklayacak olursak; dil kullanımında bir amaç ve bilgi aktarımı vardır. Toplumlarca anlaşılan ve kabul gören ortak semboller harfler ya da işaretler olabilir. Her dilin kendine ait kuralları vardır ve dil, basit gibi görünse de oldukça karmaşık bir süreçtir.

Dilin beyinde nasıl işlendiği henüz tam olarak netleşmemiştir. Ancak bilimin şu ana kadar açıkladığı bazı temel bilgileri sizlerle paylaşmak isteriz.

Dil Gelişimi Nedir?

Dil gelişimi; sembollerin ve kelimelerin kazanılması, saklanması ve gramer kurallarına uygun şekilde kullanılabilmesidir.

Aynı yaştaki çocuklarda dil gelişimi bireysel farklılıklar gösterebilir ancak genel olarak benzer gelişim özellikleri sergiler. Dil gelişimi; bilişsel ve bedensel gelişimle paralel olarak ilerler.

Dil gelişimini etkileyen faktörler şunlardır:

• Duyusal ve fiziksel engeller
• Olgunlaşma
• Duygusal durum
• Güdülenme ve teşvik
• Genel sağlık durumu
• Çevresel etmenler

Çevresel etmenler arasında; çocuğun yakın çevresinde yaşıtlarının olup olmaması, ebeveynlerin çocukla ne kadar konuştuğu ve iletişim araçları önemli rol oynar.

Dil Gelişim Dönemleri

0–3 Ay

Bebekler doğdukları andan itibaren dilin ilk öğesi olan sese sahiptir. İlk 3 ayda ağlayarak iletişim kurarlar.

• Yüksek sese irkilirler
• Kendileriyle konuşulunca sessizleşir veya gülümserler
• Annesinin sesini tanır ve duyduğunda sakinleşirler
• Ses duyduğunda emme davranışı hızlanır

4–6 Ay

Bu dönemde babıldamalar başlar ve evrensel sesler çıkarılır.

• Sesin geldiği yöne bakar
• Müzik ve sesli oyuncaklara ilgi gösterir
• Konuşma benzeri sesler çıkarır
• Güler, kıkırdar ve heyecanını ifade eder

7–12 Ay

• Basit oyunlardan hoşlanır
• Sık kullanılan kelimeleri tanır
• Basit yönergeleri anlar
• Hecelemeler yapar ve jestleri kullanır

12–24 Ay

Bu dönem tek sözcük dönemidir. İlk anlamlı kelimeler görülür. 18–24 ay arasında telegrafik konuşma başlar.

Örneğin; “annem geldi” yerine “anne gel” demesi beklenir. Bu dönemde yaklaşık 50–100 kelime üretmesi beklenir.

24–60 Ay

Gramer yapılarının geliştiği bu dönemde çocuklar ekleri kullanmaya başlar ve cümleler giderek karmaşıklaşır.

36 ay civarında karmaşık ifadeler ve doğru ek kullanımı beklenir. Bu gelişim basamaklarında belirgin farklılıklar varsa mutlaka bir dil ve konuşma terapistine başvurulmalıdır.

Unutulmamalıdır ki: Erken terapi daha hızlı ve etkili sonuçlar verir. Çünkü beyin gelişimi erken dönemde çok daha hızlıdır.

Ebeveynler Dil Gelişimini Nasıl Destekleyebilir?

Araştırmalar, yaşamın ilk üç yılında duyulan kelime sayısının, ileriki dönemlerdeki kelime dağarcığını birçok faktörden daha fazla etkilediğini göstermektedir.

• Bebeğinizle yavaş, abartılı ve tiz bir sesle konuşun
• Kelimeleri sık tekrar edin ve anlamlarını gösterin
• Günlük aktiviteleri sözel olarak anlatın
• Bebeğinizi taklit ederek iletişimi güçlendirin
• Her gün kitap okuyun ve hikâye anlatın
• Şarkılar ve tekerlemeler söyleyin
• Nesneleri kategorilere ayırarak oynayın

Bebeğinizle ne kadar çok konuşursanız, dil ve iletişim becerileri o kadar gelişir. Bu durum sadece dil gelişimini değil, beyin gelişimini ve ileriki akademik başarıyı da destekler.

Hazırlayanlar: Onur Takva & Hilal Sarıoğlu Takva