Demans ve İletişim – Yutma Sorunları

Demans; bilişsel işlevlerde, bellek ve iletişim becerilerinde gerilemeye neden olan bir hastalık grubudur. En sık görülen demans türü Alzheimer hastalığıdır. Bunu sırasıyla vasküler demans, Lewy cisimcikli demans ve frontotemporal demans takip eder.

Demansın tüm evrelerinde iletişim bozuklukları görülebilir.

Demans Evrelerinde Görülen İletişim Sorunları

• Hafif evre: Kelime bulma zorlukları, soru veya cümle tekrarları görülebilir.
• Orta evre: Bellek kayıpları artar, özellikle yakın zamanda gerçekleşen olaylar unutulabilir.
• İleri evre: İletişim büyük ölçüde azalır, bireyler kelimeleri çok sınırlı kullanır veya tamamen kaybedebilir.

Demansın son aşaması hem bireyler hem de bakım verenler için oldukça zorlayıcıdır. Tedavi olmadan bireyler başkalarıyla iletişim kurma yeteneğini büyük ölçüde kaybedebilir.

İleri Evrede Fiziksel ve Yutma Sorunları

İleri evrede; yürüme, oturma ve yutma dahil olmak üzere fiziksel becerilerde belirgin gerilemeler görülebilir.

Bilişsel seviyedeki bozulmalarla birlikte bireylerin yutma ve beslenme işlevlerinde de sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

Yutma becerisi istemli ve istemsiz fazlara ayrılır. Ağızdaki besinin yutulabilir hale getirilmesi istemli fazda gerçekleşir. Demanslı bireylerde bilinç düzeyindeki kayıplar nedeniyle bu süreç zorlaşabilir.

Buna ek olarak, yaşlanmaya bağlı kas kayıpları da yutma ve beslenme sorunlarını artırabilmektedir.

Yutma ve beslenme sorunları; yetersiz beslenme, dehidrasyon ve kilo kaybına yol açarak genel sağlığı olumsuz etkiler.

Demans Belirtileri

• Dikkati sürdürme ve bölme güçlüğü
• Unutkanlık ve kafa karışıklığı
• Planlama ve hedef belirleme sorunları
• Konuşmayı sürdürmede zorlanma
• Kendini ifade etmede güçlük
• Kelime bulma zorluğu
• Muhakeme ve yargıda bozulma
• Kişilik değişiklikleri ve depresyon
• Yutma güçlüğü

Demans Sürecinde Dil ve Konuşma Terapisinin Rolü

Dil ve konuşma terapisi, bireylerin bağımsızlık düzeyini daha uzun süre koruyabilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Demans tanısı sonrasında tüm evrelerde; bilişsel ve iletişimsel becerilerin en üst seviyede desteklenmesi için dil ve konuşma terapisti aktif rol alır.

Dil ve Konuşma Terapistinin Müdahaleleri

• Hafıza, dikkat ve öğrenme çalışmaları
• Yazılı kelimeler ve görsellerle iletişimi destekleme
• Yutma rehabilitasyonu egzersizleri
• Pozisyonlama ve yutma manevraları
• Elektriksel ve duyusal stimülasyon
• Diyet modifikasyonu
• Hatıra defterleri ile kişisel bilgilerin desteklenmesi
• Aile ve bakım verenlere iletişim eğitimi
• Problem çözme ve üst düzey düşünme becerileri çalışmaları

Terapist; bireyin güçlü yönlerini belirler, çevresel düzenlemeler yapar, bakıcılarla iş birliği içinde çalışır ve alternatif/destekleyici iletişim yöntemlerini öğretir.

Demansın şiddeti ve beyindeki kortikal veya subkortikal lezyonlar yutmanın nöral kontrolünü etkileyebilir. Bu durumda dil ve konuşma terapisti, yutma sorunlarına yönelik telafi edici ve tedavi edici yöntemlerle müdahale eder.

Sonuç olarak; yukarıda belirtilen sorunlar yakınınızda gözlemleniyorsa, vakit kaybetmeden bir dil ve konuşma terapistine başvurmanız büyük önem taşır.

Hazırlayanlar:
Selin Karalı – Samet Tosun – Onur Takva – İlayda Albayrak